Bakerako eta Giza Eskubideetarako Euskal Hezkuntza Planaren Birformulazioa (2008-2011)

SARRERA

Euskadiko biktimen politikek, 2003ko Legez Besteko Proposamenetik, ibilbide tinkoa izan dute, egia, justizia eta gizatalde horrek, zalantzarik gabe, merezi duen konponketa ahalbidetu eta sustatu dituzten jarduerak metatu eta zabaldu dituztelarik. Biktimen politikek, bistakoa denez, lehendabizikoa eta nagusia den hartzailea dute. Eta horietara, hain zuzen ere, zuzendu behar dira politika esklusiboak ahaleginduko direnak euren mina konpontzen, euren sufrimendua aitortzen, eta gizartea bera benetan laguntzen, gizarteak biktimengan justua den solidaritate kanala aurki dezan.

Horrekin batera, biktimen politikek korrelatua izan behar dute, hezkuntzan. Hezkuntza, zalantzarik gabe, gure errealitate sozialaren parte denez, eta itzultze egokia izan behar du, epe ertain eta luzera, belaunaldi berriek gure errealitate hori ezagutu eta positiboki laburtzeko aukera izan dezaten, horretarako, hain dramatikoa den errealitatetik lehenengo irakaspena aterata: indarkeria inoiz ez da gatazkak konpontzeko bide egokia. Lehenengo irakaspen horren oinarrian, halaber, eskolak, pausoz, eta, gainontzeko instantzia sozial eta politikoen eskutik, euskal gizarteari bere harri-koskorra emateko joera izatea. Euskal gizarte hori kohesionatuagoa izan dadin, giza eskubideen kulturan sakonki eta hobeto sustraitua, eta, ondorioz, gaitasun kritiko handiagoarekin, memoria partekatua eta inklusiboa osatzen joateko, adiskidetzea ahalbidetuko duena, zeinetan iraganeko zauri guztiak sartzen eta ixten joan daitezen, euskal demokraziak bere murruak indartzen dituen bitartean.

Aldez aurretik aipatutako ikuspegi honek, hezkuntza, politika berezi gisa kokatzen du, zeinen horren gunea ez dira biktimak berehalakoan. Ezin zaie heldu gai honetan aintzat hartu beharreko hezkuntzako alderdiei, norberaren laguntzako edo kalte-ordaineko laguntzako politika balitz bezala. Ezta baliabide gisa ere, agerikoak egiteko edo biktimei euren sufrimendua, mina aitortzeko eta eurei gure solidaritatea adierazteko. Hezkuntza politika zuzendu behar da, aurrekoak ez bezala, kritika eta alderdi gabeko gaitasunera, epe ertain eta luzean, adiskidetutako euskal gizarte berriaren hazitoki funtzioa zabaldu ahal izateko; eta, hori dela eta, iragana ikusteko, bereganatzeko, aitortzeko eta iragana biltzeko gai izatea, ikuspegi komun eta inklusibotik.

Horregatik, biktimen politika korrelatua, hezkuntzan ezin daiteke izan ¨indarkeriaren aurkako biktimen politika¨. Objektibo angeluarra ezin daiteke izan ikasgeletan indarkeriaren errepresioaren akonpainamendua. Indarkeriaren aurkako politikak bere bide propioak ditu eta hezkuntza arloarengan proiekzio desegokia izateak eragin suntsitzaileak izan ditzake eta, ziurrenik, kaltegarriak, lortu nahi diren ustezko helburuetatik. Hori dela eta, erantzukizunez jardunez, EAJtik uste osoa dugu soilik ondo bideratuta dagoen biktimen akonpainamendurako hezkuntza politika bat sustatuz, aurrera egin ahal izango dugula gai delikatu honetan. Eta hori, hala izateko, derrigorrez, politika hori integralki berriz hausnartu behar da, elementu eta erreferentzia buru gisa, giza eskubideen blokea izanik, banaezina, unibertsala eta mendeko artekoa den unitate gisa.

Hezkuntzak gai honetan lagundu eta ekarpenak egiteko angelu egokia giza eskubideena da. Hau da gutxieneko lurzorua, zeinetatik posiblea den etxe komun bat eraikitzea, gutxieneko oinarri aurre-politikoa, zeinetan euskal herritar guztiek euren burua aintzatetsita ikus dezaketen. Giza eskubide horien definizioak, interpretazio printzipioek eta aplikazioak nazioarteko adostasuna daukate. Hori dela eta, tentazio alderdikoien edo diskriminatiboki sustatzeko hutsegiteak egin zitzaketen giza eskubideen urratze ugariei eta konplexuei heltzeko partzialak eta nahikoak ez diren ikuspegien kontrako txertoak dira. Izan ere, hezkuntzak ezin du bidezkoa eta justua ez den ikuspegia sartzeko hanka-sartzea egin, etorkizuneko belaunaldiak gure bizikidetzaren justiziako eta demokraziako oinarriak berrikuskatzera eramango dituenak.

Nola berma dezakegu, gai honetan, gobernu bakoitzaren sustapenak bidezkoak direla? Nazioarteko instantziek, eta, bereziki, Nazio Batuek, bere Giza Eskubideetarako Goi-Komisarioaren bidez, berme hori ematen duen ibilbide-orria ezartzen dute. Giza Eskubideen Mundu Konferentzia izan zenetik, Nazio Batuek babestutakoa eta, 1993an, Vienan izandakoa, behin betiko kontzientzia hartzen da hezkuntza, gaitasuna eta informazio publikoa, giza eskubideen arloan, ezinbestekoak direla erkidegoen artean harreman egonkorrak eta armoniotsuak ezartzeko eta sustatzeko, eta elkarren arteko ulermena, tolerantzia eta bakea sustatzeko. Halaber, Konferentziak, espresuki, Estatuei eta erakundeei eskatu zien giza eskubideak, eskubide gizatiarra, demokrazia, eta legearen inperioa, sar zitzala, irakaskuntza akademikoko erakunde guztien ikerketa-programen gai gisa.

Vienako Konferentziaren ondorioz, NBEren Batzar Orokorrak, 1994ko abenduaren 23ko 49/184 Ebazpenean, 1995-2004 epea Nazio Batuen Hamarkada aldarrikatu zuen, giza eskubideen arloan hezitzeko. Esparru horretan, jarduera-programa orokorra ezarri zen, eta horien ardatz nagusia zen Estatuek edo eskualdeko erakundeek euren Jarduera-plan propioa aurkeztea. Hamarkadaren helburua zen sareko egitura bat diseinatzea, mundu mailan, jarduera koordinatuei eta homogeneoei buruz, ahalbidetuko zuena hizkuntza, baliabide eta helburu berberekin lan egitea, eta hedatuko zena, gainera, plangintza estrategiko baten bidez emaitzak aldiro ebaluatuz, giza eskubidearen kultura hedatzeko esfortzuak bideratzen eta hobetzen joateko. Bai Hamarkadaren jarduera-programa orokorrak, bai Jarduera-Plan Nazionalen egiturak ere, behar batetik abiatzen ziren: mundu eta etxe mailan, beharren diagnosi eta ebaluazioa ezartzea, ondoren, giza eskubideen gaitasun-, sustapen-, eta hedapen-programa konkretuak diseinatzeko. Bereziki, eskatzen zuen koordinazio- eta baliabide-zentroak ezar zitzala. Eta, azkenik, era berean, programen ebaluazio-irizpideak ezartzen zituen.

Aipatutako korronte unibertsalak, halaber, Europako eskualdeetan oihartzun berezia aurkitzen du, zeinetan, inzidentzia bereziarekin, pizten den herritarren, balio demokratikoen eta giza eskubideen arloan, hezkuntzako alderdiak sendotzeko kontzientzia. Hala, 90.hamarkadatik, Europako Kontseiluak bere jarduera areagotzen du, bereziki, Giza Eskubideetan Hezteko Gazte-Programaren bidez (2000.urtea). Horren ostean, beste ekimenen artean, 2005ko adierazpena heldu zen Hezkuntzaren bidezko Herritarren Europako Urtea. Urte horretan, NBEren giza eskubideetan hezteko Hamarkadaren kasuan bezala, ez zuen esku-hartzeko denbora-etenaldi bat ezartzeko asmorik, baizik eta lan bat hastea, geroztik irauteko asmoarekin, herritarren hezkuntzarako eta giza eskubideetan hezteko hezkuntza politiken oinarrizko helburu bihurtzeko. Horrekin batera, beharrezkoa da aipatzea bultzada politiko orokorraren zehaztapena, Ministroen Batzordeko 12.Gomendioan (2002) jada aipatutakoa, herrita demokratikoen hezkuntzari buruzkoa, eta, aurreko 1346 Gomendioan (1997), giza eskubideetan hezteari buruzkoa.

PLANAREN ESPARRU OROKORRA

Bakerako eta giza eskubideetarako Euskal Hezkuntza Planak Euskadi deskribatutako nazioarteko joeran espresuki, erabatean eta behin betiko sartzeko asmoa zuen. Eta erantzukidetzako lankidetza irekitzea, nazioarteko organismoekin eta giza eskubideen aldeko borrokan dauden bestelako eragileekin.

Gobernuaren planteamenduak ez du, gainera, aldez aurretiko ebaluzio pedagogikorik, Hezkuntza Planaren birformulazioaren beharra argudiatzen duena. Argudio bakarra bultzada politikoarena da. Soilik politikoak diren (ebaluazioez, diagnostikoez hitz egiten da, bain ez dira sartzen) argudiopean, aurreko plana usteltzat ematen da. Aurreko Planak, bere ebaluazioek, nota ona daukate, eta eztabaida arlo pedagogikoan bideratzea ahalbidetzen dute. Ezin dugu baliozkotzat jo oinarririk gabeko baieztapen politikorik. Aurreko ebaluazioen ostean, lehenik eta behin, etor behar litezke egungo gobernuaren ebaluazioak, eta ez bakarrik bultzada politikoaren analisi bat. Beraz, falta dira Eusko Jaurlaritzak legealdi honetan egin omen dituen ebaluazioak, Plan orokorrari buruz, eta ikasgeletako programa-pilotuei buruz (Bakerako Urratsak), zeinak hain ¨beharrezkoa¨ den birformulazioa argudiatzen dutenak. Alderdi horren inguruan, aldi berean, Eskola Kontseiluak hitz egin zuen, Eskola-elkarteko ordezkaritza-organo den aldetik.

2010eko maiatzaren 14an, Eusko Jaurlaritzak finkatutako dokumentua, halaber, presa handiaren fruitua da, ez bada negoziazio serio baterako abiapuntua; presa barik, baina gelditu barik, gehienbat, nahasmenduko eta alarma sozialeko une hauetan, presa barik. Dokumentuak uztartzen du, ¨moztu eta itsatsi¨ nabarmenaren bidez, jatorrian Eusko Jaurlaritzak aurkeztutako dokumentua aurreko Planaren zatiekin, eta, hori dela eta, azkeneko emaitza, koherentzia gabekoa, kaotikoa eta ulertzeko zaila da. Horrela idatzitako dokumentu batek eskola-elkartearen nahasmendua baino ez luke handituko, eta, edozelan ere, bakerako hezkuntzaren ikuspegi integrala eta, ustez, babestu nahi dituen giza eskubideak desitxuratzen ditu.

EAJk uste du Bakerako eta Giza Eskubideetarako Hezkuntza Plana, gaurko egunean, baliogarria dela, bai bere helburuetan, bai bere gidari-printzipioetan, eta horren barruan, osagarri modura, egungo Eusko Jaurlaritzaren proposamena egoki sartzea, betiere, bere ikuskera orokorraren desnaturalizaziorik ekarriko ez balu, eta nazioarteko instantziek berek eskatutakoaren arabera.

PLANAREN IZAERA

Planaren azpian dagoen ikuspegia, Giza Eskubideetarako eta Giza Eskubideen Hezkuntzari dagokionez, orokorra izan behar da, INTEGRALA. Finkatutako birformulatutako testuari izaera integrala falta zaio; izan ere, nahiz eta gainontzeko giza eskubideen urraketak aipatzen dituen, hezkuntzako ikuspegitik, ezin dira sufrimendu batzuk lehenetsi beste batzuen gainetik. Diskurtso politikoa gordinki sartzen da hezkuntzako diskurtsoan, horrela, azken hori desaktibatzen da, eta bere moldaera zailtzen da. Ikuspegi orokorra partzializatzen du, eta Planaren filosofiaren kontra jotzen du, NBEren Giza Eskubideen Goi-Komisarioaren arabera.

Ekintzak, hortaz, partikularragoa den edukia dutenak eta biktimen arlokoak direnak, Planaren gorputz orokorrean egon behar dira eta hortik sustatu behar dira, Plana ezin da gorputzagatik hainbesteraino kolonizatuta eta fagozitatua geratu non, ¨unitate¨ bat izatetik ¨zati¨ bat izatera pasatuko den. Zatia unitatean sartzeko aukera dago, baina ez planaren unitatea ordezkatzea biktimen arloko sentsibilizazio-ekintzengatik.

Finkapen egokia izan zitekeen gobernuak planteatutako birformulazioa, Bakerako eta Giza Eskubideetarako Euskal Hezkuntza Planaren azpi-programa gisa sartzea.

Planak ¨berreskuratu behar du bakerako eta giza eskubideetarako hezkuntzaren kontzeptua, ikuspegi integraletik abiatuz, zeinak birformulazioaren edukia kapitulu edo arlo zehatz gisa duen, baina ez kapitulu soil gisa¨.

Baieztatu behar da, espresuki, aldez aurretik bakerako eta giza eskubideetarako hezkuntzan egindako lanaren ebaluazio profesional, aditu eta burujabeak ez duela zalantza izpirik uzten indarkeriaren eta biktimekiko solidariotasunaren aurrean duen erabakitasunarekiko.

ERAKUNDE DEMOKRATIKOEN ALDARRIKAPENAK

Gobernuak emandako azken dokumentuaren arabera, demokrazia eta berauren euskarri diren erakunde politikoak bizikidetzaren bermatzaileak dira.

Bizikidetza demokratikoa indarrean dagoen esparru juridiko-politikoaren edo bere erakundeen aurrean bestelako aukeren defentsarekiko bateragarria eta kongruentea da, betiere, era baketsuan eta demokratikoan defendatzen badira.

Printzipioz ¨Konstituzio Estatuaren¨ inguruko erreferentzia guztiak kendu dira, baina errepikakorra da, testuan zehar, ¨erakunde politikoei¨ egindako erreferentzia, honako erreferentzia-motekin: ¨erakunde demokratikoen balioa ez aitortzean…indarkeria terrorista justifikatzeko bidea ireki dezakete¨ (7-8.or.), ¨…erakunde demokratikoak ez aintzatesteak…indarkeria terrorista justifikatzen dituzten jarrera totalitarioei bidea irekitzen du¨ (8.or). Erreferentzia horiek eta beste batzuk testuan zehar errepikatzen direnak, ezin dira onartu, horrek bidea eman dezakeelako erakunde zehatz batzuen (Monarkia, Armada, edo Estatua bera ere) kontrako planteamenduek ¨indarkeria justifikatzen¨ edo ¨jarrera totalitarioetarako bidea irekitzen ¨ dutela interpretatzeko, kontuan hartu gabe kontrako jarrera hori era baketsuan gauzatzen den. Era berean, ez dugu ikusten beharrezkoa denik ezartzea ¨erakunde demokratikoak aldarrikatzea, eskubideen sortzaile gisa¨ (25.or) Testutik erreferentzia horiek guztiak kendu beharko lirateke.

Benetako Bakerako hezkuntza, bistakoa denez, Oinarrizko Giza Eskubideetan sostengatua egon behar du, eta, besteak beste, pertsonen eta taldeen Pentsatzeko eta Adierazteko Askatasun Eskubidean. Baita gai politikoetan ere. Askatasun horrek birformulatutako Planaren asmoarekin joko luke aurrez aurre, zeinak askatasun horren mugak Konstituzioak ezarritako legezkotasun juridiko-politikoarekin topo egiten duen. Eta euskal gizartearen zati handi batek uste du eskubidea duela legezkotasun juridiko-politiko hori aldatzeko, bere oinarrizko eskubide politikoak aldarrikatzearen bidez.

Bizikidetza demokratikoa indarrean dagoen esparru juridiko-politikoaren edo bere erakundeen aurrean bestelako aukeren defentsarekiko bateragarria eta kongruentea da, betiere, era baketsuan eta demokratikoan defendatzen badira.

INDARKERIAREN DESLEGITIMAZIOA

Beharrezkoa da aldez aurretik, era argian eta adostuan, indarkeriaren deslegitimazioaren hezkuntza-esanahia eta –edukia definitzea.

Indarkeriaren deslegitimazioa, gaur erabiltzen den moduan, diskurtso politikoaren kontzeptua da, zalantzagarria eta zehaztugabea, ez da adierabakarrekoa eta batzuek besteen kontra jaurtitzeko arma gisa erabiltzen da. Ez da gomendagarria, gizartean edo politikan heldua ez dena eta adostutakoa ez dagoena eskoletara eramateko asmoa izatea. Bestetik, kontuan hartu behar da bakerako hezkuntzan, nazioarte mailako esperientzian ez dagoela erreferentziarik berau hezkuntzako testuinguruan erabiltzeko, ez behintzat espresuki eta modu autonomoan.

Ez da proposatzen hezkuntza arloari dagokionez, indarkeriaren deslegitimazioa baztertzea, baizik eta bere hezkuntza-edukiaren aldez aurretikoa eta adostutakoa den definizioa eskatzea. Dokumentuaren 3.puntuan, (Atal Deskribatzailea), zentzu honetan, Elkarteen Foroaren ekarpen bat jasotzen da oinarri ona osatzen duena, baina planaren osotasunean erabat disolbatua gelditzen dena.

Ezinbestekoa da dokumentuaren tituluak eratzen duen eta ustez Planaren birformulazioaren hellburua den edukia, garapena eta garrantzia definitzea.

Definzio hori ondoko puntuek kokatuko lukete:

1. Indarkeriaren deslegitimazioa bizikidetza demokratiko bakegilearen eta giza eskubideen goi-mailako printzipioen mendeko irizpide bat da.

Indarkeriaren deslegitimazioa kontzeptu berria da eta euskal testuinguru politikoan balio politiko eta hezkuntza-balio gisa sartzeko egokitua. Horrenbestez, hori orientatzeko irizpide gisa bakarrik uler daiteke eta ez gidari-irizpide gisa, hezkuntzan guztia oinarritzen duena edo sistema demokratikoan, jerarkikoki goi-mailakoak diren printzipioak ordezkatzen dituena. Indarkeriaren deslegitimazioa bakarrik uler daiteke eta giza eskubideen eta bizikidetza bakegilearen mendean, eta inolaz ere ez, horien aurka. Horregatik, desegokia eta burutik kendu beharrekoa da kontzeptu hori dokumentuaren tituluan agertzea, ez bada argi geratzen bakerako, giza eskubideetarako eta bizikidetzarako hezkuntzaren mendean dagoela.

2. Indarkeriaren deslegitimazioak esan nahi du injustizia, legez kontrakoa eta legezkotasunik ez duen helburu politikoen edo alderdikoien zerbitzura egindako edozein giza eskubideren urraketa salatzea.

Indarkeria deslegitimatzea da:

· Giza eskubideen urraketen injustizia, legez kontrakoa edo legezkotasunik eza salatzea eta berauen biktimenganako enpatia eta solidaritatea erakustea.

· Giza duintasunaren balioa beste edozein helbururen aurretik jartzea eta bizitzeko eskubidearen lehentasuna defendatzea.

· ¨Denak balio du¨ eta helburuak bitartekoak justifikatzen dituen printzipioa arbuiatzea.

· Eta indarkeria erabiltzearen aurka jartzea edo indarkeria erabiltzeko mehatxuaren aurka jartzea, konponbide- edo bizikidetza-baldintzak eta ereduak inposatzeko.

Lau jarrera horiek balio dute ,zehazki eta seriotasunez, hipotesi positiboak eta negatiboak mugatzeko, zeinetan indarkeriaren deslegitimazioa zein legitimazioa gertatzen den.

Hezkuntzan edo diskurtso politikoan, kontzeptu horren behin-behineko erabilera baketsuak objektibotasun- eta seriotasun-plusa exijitzen du bere erabileran, orain gertatzen ez dena. Hori erabiltzea, orain gertatzen den moduan, interes alderdikoiekin, eta zentzuzko edozein definiziotik haratago, bere aplikazio indartsua baliogabetzea eta ezdeuz bihurtu baino ez du egiten.

3. Indarkeriaren deslegitimazioa bateragarria da proiektuetako, ekimenetako edo jarrera ezberdinetako desadostasunarekin.

Indarkeriaren deslegitimazioa baliabide demokratiko bat baino ez da, proiektuetako, ekimenetako eta jarrera politikoetako ezberdintasunak legezkotzat direla onartzen badu, baita bakerako biderik onena ulertzeko modu ezberdinei eragiten dietenean ere, eta, betiere, hauek giza eskubideekiko errespetuzkoak direnean. Indarkeriaren deslegitimazioa pluralismoa ahultzeko bitarteko gisa erabiltzen bada, ez da indarkeriaren deslegitimazioa, baizik eta balio demokratikoenganako iruzurra. Bakerako bitarteko izan beharrean, banaketa-iturri izango da.

4. Indarkeriaren deslegitimazioa ez da botere publikoek indarra erabiltzeko kritikarik gabeko legitimazio bitartekoa.

Beharrezkoa da ETAren indarkeria terrorista erabiltzea arbuiatzeko eta gaitzesteko jada existitzen den kontzientzia soziala sustatzea eta indartzea. Baina, hori zintzotasunez, eraginkortasunez eta sinesgarritasunez egiteko, Estatuak bete behar dituen exijentzia etikoekin batera joan behar du, indarkeria erabiltzeko (=indarkeria legitimoa) lege berberak ere epaitu behar dituen justiziarekin bat etortzeko. Eta Estatuak ez balitu bete edo ez baditu betetzen, beharrezkoa izango litzateke baita salatzea ere, bilatzen den baketze helburua babesteko, Oinarrizko Giza Eskubideen benetazko aitorpenean.

Indarkeriaren deslegitimazioa:

· Bizikidetza demokratiko bakegilearen eta giza eskubideen goi-mailako printzipioen mendeko irizpide bat da.

· Injustizia, legez kontrakoa eta legezkotasunik ez duen helburu politikoen edo alderdikoien zerbitzura egindako edozein giza eskubideren urraketa salatzea esan nahi du.

· Bateragarria da proiektuetako, ekimenetako edo jarrera ezberdinetako desadostasunarekin.

· Ez da botere publikoen indarra erabiltzeko kritikarik gabeko legitimazio bitartekoa.

HEZKUNTZA-EREMUA

´Indarkeriaren deslegitimazioa´ terminoak pentsaraz dezake aurreko legitimazio bat dagoela, Kontseiluaren aburuz, ezin daitekeena gure hezkuntza sistemari egotzi.

Biktimen zentralitatea. Eskola Kontseiluak aurreko Planaren inguruan emandako irizpenaren arabera, beharrezkoa zen ¨biktimak esplizituki aintzat hartzea eta euren ikuspuntua sartzea¨. Eta birformulatutako proposamenari buruzko irizpenean, aipatzen zen ¨…hezkuntza-jardueran aplikatzeko, irakaskuntza-ikaskuntza prozesuen ikuskera berriak haurrek eta nerabeek oinarrizko hezkuntza gaitasunak garatzean dautza, ikasten dutenak; beraz, eurak dira hezkuntza-jardueraren erdigunea. Hezkuntzan, jarduera konkretua garatu nahi den gaitasunaren mendean geratzen da¨.

Biktimak, Eskola Kontseiluko irizpenak gogorarazten duen moduan, ezin dira izan Bakerako eta Giza Eskubideetarako Hezkuntza Plan baten ardatz egituratzaile. Hezkuntza proiektu batek ezin du biktimaren inguruan biraka ibili, baizik eta proiektu hori zuzentzen zaion pertsonaren, ikaslearen, gizartearen inguruan, eta bere helburuak betetzeko.

2008ko Biktimen Legeak jasotzen du ¨biktimen testigantza sustatuko duela bakerako eta bizikidetzarako hezkuntza-proiektuetan¨. Hau da, biktimaren testigantzak funtzio argia dauka, Lege honen arabera: bakerako eta bizikidetzarako hezkuntza. Ez da sufritutako minaren konponketarako arrazoia (gaizki ulertzen da Legearen helburua, sarreran, 5.eta 6.or). Aurreko planak jada jasotzen zuen indarkeriaren biktimen testigantza, ikasgeletan.

Hezkuntza proiektua ez da testigantza baten edo besteren zerbitzura jartzen dena, testigantzak dira (giza eskubideen urraketak izan dituzten biktimena) hezkuntza proiektua indartzen dutenak, bizikidetza demokratikorantz bideratutakoa.

Unitate didaktikoak. Gobernuak dokumentu finkatu honetan, oraindik ere uste du ¨Bakerako Urratsak¨, aurreko legealdian biktimen testigantzak proiektu-pilotu gisa landu zituenak, ¨osatugabea, zehaztugabea dela, eta, horregatik, aldatzeari ekiten zaiola¨. Zein argudio pedagogikok edo zein ebaluziok kontrajartzen ditu aurreko ebaluazioaren emaitza positiboak?

· Hezkuntza proiektua da edozein biktimaren testigantza izango duena; bizikidetza demokratiko bakegilea eta adiskidetutako proiektua izan behar da. Hezkuntza proiektua ez da testigantza baten edo besteren zerbitzura jartzen dena. Testigantzak dira hezkuntza proiektua indartzen dutenak.

· Biktimak esplizituki aintzat hartzetik, euren testigantzaren presentzia, euren presentzia fisikorako irekia, hezkuntza-esparruan, irizpide pedagogikoen, pluralitatearen eta ikastetxeen autonomiaren mende egongo da.

· Uste dugu ezinbestekoa dela gaian adituak diren pertsonen batzorde paritarioa sortzea (gobernuak eta oposizioak proposatutakoa), unitate didaktikoak eta metodologia ugariak egiteaz eta ebaluatzeaz arduratuko dena. Proposamen horiek ahalbidetuko dute, behin betiko, gai hori eztabaida alderdikoietatik aldentzea.

· Hezkuntza Saileko ekintzen barnean, biktimak aitortzeko ekintzak biltzen dira. EAJtik, jada gure jarreraren berri eman dugu, hain zuzen ere, oroimenaren mapa eratzeko aintzat hartutako ekintzen artean, ikastetxeen partaidetza elkartzearen kontrakoa. Ikastetxeek ekintza honetan ere autonomia izan behar dute.

TESTIGANTZAK

Giza eskubide guztien urraketetan larritasun bera duten bidezko tratamenduarekin zerikusia duen oinarrizko beste alderdia bat da, biktimen kontzeptuarekin zerikusia duena, birformulazioaren dokumentuan erabiltzen dena. Biktimaren legeak berak mota guztietako indarkeriei erreferentzia egiten die, eta ez bakarrik ETAren indarkeriari. ETAren indarkeriak zoritxarrez gaur ere bizirik jarraitzeak―nahiz eta, zorionez, progresiboki beherantz doan― ez du galarazten ezta komenigarri egiten ere, hezkuntzako terminoetan, ¨beste terrorismoak¨ bigarren mailakoak bezala ulertzea. Ikasleek gai honi aurre egin ahal izan beharko liokete zauri guztiak ixtera lagunduko duen eta komuna eta inklusiboa den oroimena solidotuko duen abordatze batetik. Kontua ez da ¨gaur gaurkorako kanpaina¨ egitea, baizik eta sakonean pedagogikoki jardutea, eta epe ertain-luzera, horren filosofiak berotasun eta bultzada politikoak dituen epe ezberdinak diren epeak ditu.

Giza Eskubideetarako eta Bakerako hezkuntza elkarteen Foroak eskatzen du indarkeriaren eta biktimaren kontzeptua zabaltzea, eta hezkuntzaren eta giza eskubideen esparruan jasotzen diren dimentsio ugariak aintzat hartzea.

Bestetik, esku-hartze serio batek, mahai gainean indarkeriaren biktimak jarriko dituenak, ezin du albo batera utzi torturaren biktimak existitzen direnik. Errealitate hau, oso maneiu politiko eta sozial zailekoa, hala ere, ezin da ukatu, benetazko zifrak zeintzuk diren alde batera utzita. Torturaren erabateko debekua, giza eskubideen nazioarteko zuzenbideko testuetan, bizitzeko eskubidearen beraren maila berean eta leku berberetan kokatzen da, are gehiago tortura ―gure herrialdeko historian gertatu den moduan― heriotzean bukatzen bada. Beraz, deigarria da Gobernuaren dokumentuak, soilik hezkuntzakoak ez diren iritzi politikoetan luzeegia dena, hitzik ez esatea horrelako garrantzi etikoa duen gai baten inguruan. Errealitate hori sartzeko, erabat eta zalantza gabe arbuiatzeko, euren biktimak, eta, ondorioz, indarkeriaren arloan egiten den planteamenduarekin koherentzian, estrategiaren bat egon beharko litzateke. Horrek delikatuak eta zehatzak diren estrategiak behar ditu, hezkuntzako terminoetan, polarizazio sozialaren erreprodukzioa ekiditen dutenak.

Indarkeriaren deslegitimazioa eta bizikidetza demokratikoak erreferentzia egin behar die giza eskubideak urratzen dituzten indarkeria-mota guztiei, salbuespenik gabe. ETA erakundeak indarkeria erabiltzea larria bada, ez dauka larritasun gutxiago botere publikoek indarkeria terrorista legez kanpo erabiltzeko eta giza eskubideak urratzeko tentazioan erortzea. Eta hori guztia, gustatu ala ez, gure herrialdearen oraintsuko historiaren parte da, etorkizunari begira prebenitzea komeni dena. Beraz, biktimei eta euren testigantzei buruz jardutean, esplizituki argitu behar da aurreikuspen hoei ez dela soilik mugatzen ETAren indarkeriaren biktimetara, baizik eta giza eskubideen urraketen biktima guztietara, gure oraintsuko historian arrazoi ugariengatik gertatu direnak, aipamen konkretuagoarekin ezarri nahi diren estrategiei buruz, aurreikuspen horren erabilerak, proaktiboak baino, eragin kaltegarriak izatea ekiditeko.

Zehaztea biktimei eta euren testigantzei buruz ari garenean, erreferentzia egiten diegula era larrian sufritu dutenei giza eskubideen urraketengatik, urraketen jatorria eta egileak aintzat hartu gabe.

ADOSTASUNA

Adostutako dokumentua izan behar da, eta elkarrizketarako irekia dagoen proposamena.

Eskola-elkartetik, biktimen elkarteetatik, Giza Eskubideetan eta Bakean Hezteko Elkarteen Foroak, eta alderdi politikoek eskatu dute.

Eusko Jaurlaritzak parte hartzeko eta kontrastatzeko prozesu berria ireki dezala, Plana ezartzean eta ebaluatzean inplikatutako eragile estrategikoekin:

Eskola-elkartea: federazioak eta ikastetxe-sareak, sindikatuak, gurasoen federazioak, eta abar.

Bakerako eta giza eskubideetarako hezkuntza elkarteak.

Biktimen elkarteak.

Alderdi politikoak.

Erakunde publikoak: foru aldundiak eta udalak (EUDEL)

KONTSEILU AHOLKULARIA

Arautzen zuen dekretuak 2009ko otsailean onartu zen, eta lehendakaria izendatu gabe utzi zen, gobernu berriak egin zezan: dekretu hori ez da ezarri eta, gaur arte, izoztu da alda dadin. Kontseilu Aholkularia martxan jarri ez izanak, txostenik igortzea, eta, azken urte honetan zehar, jarraipena egitea eta ebaluatzea eragotzi du, izan ere, iritzirik eman zezakeen gobernuak egindako birformulazioari buruz.

Kontseilu Aholkularia aldatzea, bere osaerari dagokionez, bere paritatea eta oreka apurtuko luke gobernuko eta gizarte-zibileko ordezkarien artean. Halaber, ez da zehazten zer esan nahi den honekin: ¨bere helburuak, funtzioak, osaera… berrikusiko dira¨.

Proposatzen dugu Kontseilu Aholkulariaren paritatea bermatzea, eta berauren lehendakaria adostasunekoa izatea.

Tags: Hezkuntza, paz, normalización